Νέα κλιμάκωση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν προκαλεί η προειδοποίηση του Ντόναλντ Τραμπ για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, εν μέσω ενισχυμένης στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο και έντονης αστάθειας στο εσωτερικό του Ιράν.

Νέα αυστηρή προειδοποίηση προς το Ιράν απηύθυνε ο Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνοντας ότι «ο χρόνος τελειώνει» για την επίτευξη συμφωνίας γύρω από το πυρηνικό του πρόγραμμα, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν σταθερά τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έκανε λόγο για μια «τεράστια ναυτική δύναμη» που κινείται ταχύτατα προς την περιοχή, περιγράφοντάς τη ως πλήρως προετοιμασμένη και αποφασισμένη να εκπληρώσει την αποστολή της, αν αυτό καταστεί αναγκαίο.

Σε υψηλούς τόνους απάντησε η Τεχεράνη. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, δήλωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα, προειδοποιώντας πως οποιαδήποτε επίθεση, είτε από ξηρά είτε από θάλασσα, θα αντιμετωπιστεί άμεσα και δυναμικά. Παράλληλα, το Ιράν επανέλαβε ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα, απορρίπτοντας τις κατηγορίες των ΗΠΑ και των συμμάχων τους περί ανάπτυξης πυρηνικών όπλων.

Η κλιμάκωση των δηλώσεων έρχεται σε μια περίοδο έντονων εσωτερικών αναταραχών στο Ιράν. Ο Τραμπ είχε πρόσφατα αφήσει να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον θα παρέμβει για να στηρίξει όσους πλήττονται από τη σκληρή καταστολή των διαδηλώσεων που ξέσπασαν νωρίτερα μέσα στον μήνα, μετά την κατάρρευση της αξίας του ιρανικού νομίσματος. Οι κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν γρήγορα σε σοβαρή πολιτική κρίση για την ηγεσία της χώρας.

Αν και αρχικά ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι «η βοήθεια έρχεται», στη συνέχεια ανέφερε πως είχε ενημερωθεί ότι οι εκτελέσεις διαδηλωτών είχαν σταματήσει.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Human Rights Activists News Agency (HRANA), έχουν επιβεβαιωθεί περισσότεροι από 6.300 θάνατοι από την έναρξη των ταραχών, εκ των οποίων σχεδόν 6.000 αφορούν διαδηλωτές. Το ίδιο πρακτορείο διερευνά επιπλέον περίπου 17.000 αναφερόμενους θανάτους, παρά τα σοβαρά προβλήματα πρόσβασης σε πληροφορίες λόγω του εκτεταμένου μπλακάουτ στο διαδίκτυο. Η Ιρανική Οργάνωση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (IHR), με έδρα τη Νορβηγία, εκτιμά ότι ο τελικός απολογισμός των νεκρών ενδέχεται να ξεπεράσει τις 25.000.

Στο επίκεντρο ξανά το πυρηνικό πρόγραμμα

Τα τελευταία σχόλια του Τραμπ επικεντρώνονται κυρίως στο πυρηνικό ζήτημα. Μέσω της πλατφόρμας Truth Social, κάλεσε το Ιράν να προσέλθει άμεσα σε διαπραγματεύσεις για μια «δίκαιη και ισότιμη συμφωνία», ξεκαθαρίζοντας ότι ο στόχος είναι να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η αμερικανική ναυτική δύναμη που έχει αναπτυχθεί στον Κόλπο είναι μεγαλύτερη ακόμη και από εκείνη που είχε σταλεί στη Βενεζουέλα πριν τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, τονίζοντας πως είναι έτοιμη να δράσει «με ταχύτητα και ισχύ» εφόσον χρειαστεί.

Αναφερόμενος στις αμερικανικές επιθέσεις σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι μια νέα επίθεση θα είναι ακόμη πιο καταστροφική.

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε ιδιαίτερα αδύναμη θέση, αδυνατώντας να αντιμετωπίσει τη βαθιά οικονομική κρίση που πυροδοτεί τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Όπως είπε, η ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή αποσκοπεί πρωτίστως στην προστασία του αμερικανικού προσωπικού.

Από την πλευρά της, η Τεχεράνη επανέλαβε τη θέση της υπέρ μιας δίκαιης και αμοιβαία επωφελούς πυρηνικής συμφωνίας, απορρίπτοντας κάθε μορφή πίεσης ή εκβιασμού. Ο Αραγκτσί τόνισε ότι τα πυρηνικά όπλα δεν αποτελούν μέρος της αμυντικής στρατηγικής του Ιράν, ενώ ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, Καζέμ Γαριμπαμπάντι, ξεκαθάρισε ότι δεν διεξάγονται επίσημες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, πέρα από ανεπίσημες ανταλλαγές μηνυμάτων.

Στρατιωτικές κινήσεις και δορυφορικά δεδομένα

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC Verify, δορυφορικές εικόνες και δεδομένα ανοιχτών πηγών δείχνουν αυξημένες αμερικανικές αναπτύξεις στην περιοχή. Τουλάχιστον 15 μαχητικά αεροσκάφη έχουν μεταφερθεί στην αεροπορική βάση Muwaffaq της Ιορδανίας, ενώ αυξημένη είναι η κίνηση και σε βάσεις στο Κατάρ, την Ιορδανία και το Ντιέγκο Γκαρσία.

Παράλληλα, έχουν καταγραφεί δεκάδες πτήσεις μεταγωγικών και αεροσκαφών ανεφοδιασμού, καθώς και πτήσεις drones και κατασκοπευτικών αεροσκαφών κοντά στον ιρανικό εναέριο χώρο. Αμερικανικός ναυτικός σχηματισμός με επικεφαλής το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln έχει επίσης φτάσει στη Μέση Ανατολή.

Από την πλευρά του, το Ιράν έχει αναπτύξει το πλοίο μεταφοράς drones IRIS Shahid Bagheri ανοιχτά των ακτών του, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες.

Το ιστορικό της πυρηνικής συμφωνίας

Υπενθυμίζεται ότι βάσει της συμφωνίας του 2015, το Ιράν δεσμευόταν να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να αναστείλει τη δραστηριότητα σε κρίσιμες εγκαταστάσεις, όπως το Φόρντο. Ωστόσο, ο Τραμπ αποχώρησε μονομερώς από τη συμφωνία το 2018, επαναφέροντας σκληρές κυρώσεις που έπληξαν σοβαρά την ιρανική οικονομία.

Η Τεχεράνη απάντησε με σταδιακή παραβίαση των περιορισμών, κυρίως στον τομέα του εμπλουτισμού ουρανίου. Αμερικανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι μια νέα συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει πλήρη διακοπή του εμπλουτισμού, περιορισμό του πυραυλικού προγράμματος και τερματισμό της στήριξης σε ένοπλες ομάδες στη Μέση Ανατολή.

Η πιο πρόσφατη αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο, με στόχο τις εγκαταστάσεις σε Φόρντο, Νατάνζ και Ισφαχάν. Αν και η Ουάσινγκτον υποστήριξε ότι το πλήγμα καθυστέρησε σημαντικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η Τεχεράνη έκανε λόγο για περιορισμένες ζημιές, υποστηρίζοντας ότι κρίσιμα υλικά είχαν απομακρυνθεί εγκαίρως.

Σε απάντηση, το Ιράν εξαπέλυσε πυραυλική επίθεση κατά αμερικανικής βάσης στο Κατάρ, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αναμενόμενη» και «χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο».