Αναστενάρια: «Φρένο» στην αναβίωση του εθίμου (ΦΩΤΟ)

Αναστενάρια: «Φρένο» στην αναβίωση του εθίμου (ΦΩΤΟ)

Για άλλη μια χρονιά, η πανδημία του κορωνοϊού δεν επιτρέπει να αναβιώσουν τα Αναστενάρια, ένα πανάρχαιο έθιμο το οποίο αναβιώνει κάθε χρόνο προς τιμήν των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. «Είμαστε πολύ ανήσυχοι, μας είναι δύσκολο, αλλά κάνουμε υπομονή, από τη στιγμή που δεν επιτρέπεται δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι» αναφέρει στο GRTimes.gr ο Σωτήρης Γκαϊτατζής του συλλόγου «Τα Αναστενάρια του Λαγκαδά».

 Ρεπορτάζ + φωτ.: Ντέπυ Χιωτοπούλου ([email protected])

Ούτε πέρυσι, ούτε και φέτος, δεν θα ανάψουν τα κάρβουνα, δεν θα πυροβατήσουν οι αναστενάρηδες προς αποφυγήν συγχρωτισμού, δεν θα ηχήσουν η θρακιώτικη λύρα και το νταούλι και έτσι το πανάρχαιο έθιμο το οποίο, κάθε χρόνο αναβιώνει 21 Μαΐου προς τιμήν των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης δεν θα πραγματοποιηθεί.

Κάθε χρόνο, ανήμερα αλλά και παραμονές των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, πάντα βρέχει. «Δεν υπάρχει εξήγηση, και με βροχή και με χιονιά η φωτιά θα ανάψει» λένε στο GRTimes.gr αναστενάρηδες, οι οποίοι αναβιώνουν το έθιμο σε περιοχές της Βορείου Ελλάδος, και συγκεκριμένα στο Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, στη Μαυρολεύκη Δράμας, στην Αγία Ελένη και την Κερκίνη Σερρών και στη Μελίκη Ημαθίας.

Με το που μπαίνει ο Μάιος, οι αναστενάρηδες αρχίζουν και νιώθουν μια αναστάτωση, ενώ όσο πλησιάζει η μέρα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης,  αισθάνονται πιο έντονα.

Όπως αναφέρει στο GRTimes.gr ο Σωτήρης Γκαϊτατζής από το σύλλογο «Τα Αναστενάρια του Λαγκαδά» που εδρεύει στον οικισμό Παπακυριαζή «είμαστε πάρα πολύ ανήσυχοι, είναι πολύ δύσκολα, κάνουμε όμως υπομονή, και από τη στιγμή που δεν επιτρέπεται, δεν μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά». Ο ίδιος προσθέτει ότι φέτος ευελπιστούσαν ότι θα κατάφερναν να πυροβατήσουν, «ελπίζω να αναβιώσει το έθιμο στις 27 Ιουλίου, ανήμερα του Αγίου Παντελεήμονα» συμπληρώνει. Παράλληλα, εξηγεί ότι βασικός σκοπός είναι να γίνεται το έθιμο και εφόσον γίνεται δημόσια «ευνοεί τον τόπο και όχι το έθιμο».

Αρχιαναστενάρης του συλλόγου «Τα Αναστενάρια του Λαγκαδά» είναι ο πατέρας του Σωτήρη, ο 85χρονος Τάσος Γκαϊτατζής, ο οποίος είναι ο μοναδικός εν ενεργεία υπερήλικας αναστενάρης. «Με τους ‘Παππούδες’ και τις ‘Χάρες’ δίπλα του, παίρνει δύναμη» λέει χαρακτηριστικά ο Σωτήρης Γκαϊτατζής.

Επιπρόσθετα, ο κ. Γκαϊτατζής κάνει αναφορά και για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το κονάκι, τεχνικού χαρακτήρα, όπως για παράδειγμα η σκεπή, η πόρτα, οι τοίχοι λόγω παλαιότητας, η κουζίνα κτλ.

Σημειώνεται ότι στον Λαγκαδά υπάρχει και δεύτερο κονάκι όπου αναβιώνουν τα Αναστενάρια, από τον Σύλλογο «Θρακική Εστία Λαγκαδά», του οποίου ηγείται ο ερευνητής Λαϊκού Πολιτισμού της Ελλάδας, δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιώργης Μελίκης.

Το έθιμο

Με την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, το 1919 και στη συνέχεια το 1922, οι κάτοικοι από τη βορειοανατολική Θράκη, και συγκεκριμένα από τα χωριά Κωστί και Μπροντίβο – σημερινό Μπροντίλοβο στη νοτιοανατολική Βουλγαρία-, εγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, κυρίως στη Μακεδονία, όπου με άλλα στοιχεία του λαϊκού τους πολιτισμού μετέφεραν και τα Αναστενάρια.

Την παραμονή της εορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, οι αναστενάρηδες συγκεντρώνονται στο κονάκι, το οποίο είναι στολισμένο με τις εικόνες των αγίων – τα πολυτιμότερα κειμήλια τους.

«Χάρες» και «Παππούδες» τις ονομάζουν και τις τοποθετούν μέσα στην «ποδιά» -υφασμάτινη σακούλα-, από την οποία κρέμονται αφιερώματα και μεταλλικά κουδουνάκια. Οι εικόνες έχουν μακριά λαβή στο κέντρο της βάσης τους και καλύπτονται με φύλλο χρυσού ή ασημιού.

Στο κονάκι φυλάσσονται και τα «αμανέτια» (τάματα) κόκκινα μαντήλια, τα οποία κι αυτά θεωρούνται ιερά και ισοδύναμα με τις «Χάρες». Οι οργανοπαίχτες με τη θρακική λύρα και το νταούλι βοηθούν τους αναστενάρηδες στο να αυτοσυγκεντρωθούν και να προετοιμαστούν κατάλληλα ψυχικά για τον χορό. Υποστηρίζεται, ότι η έντονη μουσική και ο ρυθμός των οργάνων, παίζουν ιδιαίτερο ρόλο στη ψυχολογική τους προετοιμασία.

Η πυροβασία

Οι αναστενάρηδες ξεκινούν τον εκστατικό χορό, χτυπώντας τα πόδια ρυθμικά, υψώνοντας τα χέρια και μπλέκοντας τα πάνω από το κεφάλι, σκύβοντας γυρτά προς το ένα μέρος του κορμιού τους, φωνάζοντας διάφορα επιφωνήματα. Κάποια στιγμή, ο χορός τελειώνει και αποσύρονται σε μια γωνιά σιωπηλοί.

Όταν η φωτιά μεταβληθεί σε ανθρακιά, ο αρχιαναστενάρης δίνει το έναυσμα και η πομπή που αποτελείται από τους οργανοπαίκτες, παιδιά με λαμπάδες και τους αναστενάρηδες κατευθύνεται με χορευτικό βηματισμό στον χώρο πυροβασίας. Φτάνοντας εκεί χορεύουν τρεις φορές γύρω από τη θρακιά, σταυρώνουν την εικόνα και αγιάζουν τα κάρβουνα.

Οι αναστενάρηδες, απόλυτα εκστασιασμένοι από την πίστη τους, πυροβατούν με γυμνά πόδια, και χορεύουν κρατώντας στα χέρια τους ένα εικόνισμα ή το μαντίλι τους, μέχρι να σβήσουν τα κάρβουνα. Πυροβατούν, δίχως τα πέλματά τους να παρουσιάζουν ίχνη από εγκαύματα! Μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί εξήγηση για το φαινόμενο της ακαΐας.

Πλήθος κόσμου

Κάθε χρόνο, υπό κανονικές συνθήκες, όταν αναβιώνουν τα αναστενάρια, τα οποία ξεκινούν από παραμονή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και διαρκούν τρεις μέρες, συγκεντρώνεται πλήθος κόσμου για να τα παρακολουθήσει.

Μάλιστα, πολύ συχνά επισκέπτονται τα κονάκια ξένοι ερευνητές, δημοσιογράφοι, φωτογράφοι και συγγραφείς για να παρακολουθήσουν από κοντά αυτό το έθιμο. Στη Μαυρολεύκη Δράμας για παράδειγμα, τέτοιες μέρες, συγκεντρώνεται περί τις 2.500 – 3.000 κόσμος για να παρακολουθήσει την πυροβασία των αναστενάρηδων. Σημειώνεται ότι ανάλογες τελετές, κλειστές ωστόσο μέσα στο κονάκι, γίνονται και την ημέρα της εορτής του Αγίου Αθανασίου στις 18 Ιανουαρίου.

Δείτε τις ειδήσεις από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο στο GRTimes.gr

Ακολουθήστε το GRTimes στο Google News και ενημερωθείτε πριν από όλους

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

go-to-top