Δημήτρια: Η πορεία του θεσμού στη Θεσσαλονίκη από τον 4ο αιώνα μέχρι σήμερα

Δημήτρια: Η πορεία του θεσμού στη Θεσσαλονίκη από τον 4ο αιώνα μέχρι σήμερα

Υπάρχουν τρία συναξάρια από τα οποία πληροφορούμαστε για τη ζωή και το θάνατο του αγίου Δημητρίου. Το πρώτο είναι ανωνύμου συγγραφέα, ενώ το δεύτερο ίσως είναι του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Ιωάννη και το οποίο βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Βατικανού, το δε τρίτο γράφτηκε από τον Συμεών τον μεταφραστή(1).

 

Του Βαγγέλη Λαδόπουλου*

 

 

Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους στη Θεσσαλονίκη ιδρύονται το στάδιο και το γυμναστήριο, στα όρια της τότε περιορισμένης και μικρής σχετικά πόλης. Στα ρωμαϊκά χρόνια, περίπου στον 3ο αι. μ.Χ. η πόλη γνωρίζει μεγάλη ακμή και μπορούμε να υποθέσουμε ότι το γυμναστήριο εμπλουτίζεται με εγκαταστάσεις θερμών. Σύμφωνα με τις πηγές σ΄ αυτές τις θερμές μαρτύρησε ο άγιος Δημήτριος. Έναν αιώνα αργότερα ο έπαρχος του Ιλλυρικού Λεόντιος θα χτίσει τη βασιλική εκκλησία προς τιμή του αγίου Δημητρίου. Ως κατάλληλη περιοχή είναι το μέρος του πρώην γυμναστηρίου και τα οικοδομήματα των θερμών, περιοχή ελεύθερη η οποία προσφέρει και οικοδομικά υλικά, κάποια εκ των οποίων θα χρησιμοποιηθούν. Κατά τον Συμεών τον μεταφραστή, τα κτίσματα του σταδίου και των θερμών σώζονταν γύρω από τον ναό ως τον 10ο αιώνα(2).

Μετά το διάταγμα ανεξιθρησκείας το 313 μ.Χ. οι Θεσσαλονικείς κτίζουν μικρή σε μέγεθος την πρώτη εκκλησία, επάνω στον τάφο του αγίου Δημητρίου. Το 412 μ.Χ ο έπαρχος του Ιλλυρικού Λεόντιος, που ήταν ανώτατος κρατικός λειτουργός και είχε άμεση εξάρτηση από τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, χτίζει περίλαμπρη βασιλική στο χώρο ταφής του αγίου, αφού γκρέμισε τη μικρή εκκλησία που υπήρχε. Πιστεύεται πως ο Λεόντιος, προέβηκε σ΄ αυτή την ενέργεια, γιατί ο άγιος Δημήτριος τον έσωσε από ανίατη ασθένεια. Με την ανέγερση του ναού ο Λεόντιος προβάλλει συγχρόνως και τη λατρεία του αγίου Δημητρίου.

Γύρω στα 450 μ. Χ, χτίζεται και ο ναός της Παναγίας Αχειροποιήτου που μαζί με τη βασιλική του αγίου Δημητρίου θα αποτελέσουν τα μεγάλα θρησκευτικά μνημεία της Θεσσαλονίκης και συγχρόνως θα εκφράσουν τις δύο λατρείες: της Παναγίας και του αγίου Δημητρίου. Στα 620 μ.Χ. μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει τη βασιλική που έχτισε ο Λεόντιος. Χάρη όμως στο ζήλο των Θεσσαλονικέων, καθώς και στις διάφορες δωρεές των ξένων προσκυνητών, χτίζεται πεντάκλιτη βασιλική με εγκάρσιο κλίτος. Η καινούργια εκκλησία είναι μεγαλόπρεπη και την κοσμούν ωραία ψηφιδωτά. Κύρια μορφή που δεσπόζει στις τοιχογραφίες της εκκλησίας, είναι ο άγιος Δημήτριος. Από τις τοιχογραφίες σήμερα σώζονται ελάχιστα δείγματα, που όμως μας δίνουν τη δυνατότητα να μαντέψουμε την ποικιλία του εικονογραφικού υλικού.

Οι Θεσσαλονικείς πιστεύουν στη δύναμη του αγίου και του αποδίδουν ιδιαίτερους χαρακτηρισμούς: Αθλοφόρος, πολιούχος, φιλόπολις, φιλόπατρις, σωσίπολις, σωσίπατρις, μεγαλομάρτυρας, μυροβλύτης, πανένδοξος, θαυματουργός, άφθαρτος, μέγας, μυρόβρυτος, πάναγνος, πάνδημος, λαμπρός, ποικιλότροπος, πολυώνυμος, πανθαύμαστος, όσιος, καθαρός, άμμωμος, παρθένος, αγνός, ισάγγελος, δηλώνοντας με τον τρόπο αυτό τη λατρεία που τρέφουν στο πρόσωπό του.

Ο Παράσογλου Γ (1997) αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ο άγιος Δημήτριος είναι πανθαύμαστος και πανυπέρλαμπρος, πανεύφημος και παγκράτιστος, πανσεβάσιμος και παμμέγιστος, των πάντων κορωνίς και συμμέτοχος των χαρίτων πάντων των αγίων, παμμάκαρ και μεγαλόδοξος, τρισμάκαρ και τρισαριστεύς, ένδοξος και κλεινός, όνομα μέγα και θαυμαστόν εν πάση τη γη, Μακεδόνων το θαυμαστότατον κλέος των Θετταλών το ασύληπτον θησαύρισμα. Ο άγιος Δημήτριος αποκαλείται άνθος της πίστεως, άνθος τερπνότατον, αμάραντον άνθος των μαρτυρικών κοιλάδων, ρόδιον μυρίπνοον, φοίνιξ υψίκομος, άμπελος κυπρίζουσα, ηδύς ευθαλέστατος κλάδος της Θεσσαλίας, της Θεσσαλονίκης βλάστημα κάλλιστον. Είναι τερπνός, πάγκαλος και υπερκαλής, τερπνή και φαιδρά λαμπηδών και μαρτύρων, φαιδρός στρατιώτης του Κυρίου, τερπνόν εγκαλλώπισμα της Θεσσαλονίκης. Ειδικά για τους Θεσσαλονικείς, θα είναι πολιστής, ο οικιστής και ο πολιούχος, της Θεσσαλονίκης ο απόρθητος πύργος, ο φύλαξ και ρύστης, ο άρρηκτος θεμέλιος λίθος και η ακατάβλητος κρηπίς, το ωχυρωμένον και απόρθητον τείχος, ο φιλόπατρις και σωσίπολις, ο κηδεμών της πόλεως και φύλαξ της πατρίδος, ο μέγιστος λυτρωτής και προστάτης, ο πατριώτης και θερμός αντιλήπτωρ. Η ίδια η πόλη θα ονομαστεί όχι μόνο Θεοφύλακτος, Θεοφρούρητος, Θεόσωστος και Θεόρρυστος, αλλά και αγιοφύλακτος, μαρτυροφύλακτος, αθλοφοροφύλακτος»(3).

Η ακτινοβολία της προσωπικότητας του αγίου Δημητρίου επηρεάζει και τη μοναστική ζωή του Αγίου Όρους. Όπως αναφέρει ο Χατζηαντωνίου Φ (1996 ) «Σε κάθε γωνιά του Άθω ο προσκυνητής ανακαλύπτει μορφές Θεσσαλονικέων αγίων και νεομαρτύρων, αγιορειτών και μη, σε φορητές εικόνες ή σε τοιχογραφίες. Συχνά, παραστάσεις της γενέθλιας πόλης αποτελούν φόντο στις απεικονίσεις αυτές, παραστάσεις που συνδέονται με σκηνές από τους βίους των εξεικονιζόμενων αγίων με τα θαύματα και τα μαρτύριά τους. Πρωταρχικής, βεβαίως, σημασίας ο άγιος Δημήτριος, πολιούχος της Θεσσαλονίκης, στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένοι αρκετοί ναοί σε μονές και σε κελιά του αγίου Δημητρίου, εξάρτημα της μονής Βατοπεδίου και η ρουμάνικη σκήτη, η επονομαζόμενη «του Λάκκου», εξάρτημα της μονής αγίου Παύλου(4). Η βασιλική του αγίου Δημητρίου δεν είναι όμως μόνο τόπος λατρείας, αλλά παρείχε δωρεάν στους κατοίκους της πόλης συστηματική ιατρική και νοσοκομειακή περίθαλψη.

Από τις διηγήσεις των «Θαυμάτων», σύμφωνα με τον Μπακιρτζή Χ(1997) «συνάγονται έμμεσες πληροφορίες για τον τρόπο περίθαλψης των ασθενών στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 6ου αι…. Οι ασθενείς περιθάλπονταν στα σπίτια τους ή στους ναούς της πόλης… Στη βασιλική του αγίου Δημητρίου περιθάλπονταν ασθενείς διαφόρων κατηγοριών: ο παράλυτος έπαρχος Μαριανός, ο αιμορραγών έπαρχος, κάτοικοι της πόλεως με σοβαρές ασθένειες, ως κακοήθεις πυρετούς, βουβωνικά οιδήματα, αιμοπτύσεις, ψυχασθενείς ως ο δαιμονισμένος στρατιώτης, ο ημιπληγικός έπαρχος. Με την είσοδο του ασθενούς οι υπηρέτες του ναού προσκόμιζαν σε αυτόν στρώμα. Οι ασθενείς κατά τη διάρκεια της νοσηλείας των δε φορούσαν τα καθημερινά τους ενδύματα, αλλά πιθανότατα κάποιο χιτωνίσκο, όπως τα παιδιά και ο γονέας στο ψηφιδωτό με τον άγιο Δημήτριο μπροστά στο κιβώριό του. Τους ασθενείς παρακολουθούσαν ιατροί, οι οποίοι τους επισκέπτονταν την ημέρα παίρνοντας το ιστορικό τους και εφαρμόζοντας τις θεραπευτικές μεθόδους της εποχής εκείνης. Η περίθαλψη των ασθενών περιελάμβανε επίσης τροφοδοσία και ζεστά λουτρά, τούτο σημαίνει ότι ο θάλαμος των ασθενών επικοινωνούσε με χώρο παρασκευής φαγητού και με λουτρώνα. Οι συγγενείς των ασθενών δεν παρέμειναν κοντά τους κατά τη διάρκεια της νύχτας, που σημαίνει ότι η βασιλική διέθετε βοηθητικό νοσηλευτικό προσωπικό για νυχτερινή βάρδια, πιθανόν σε εθελοντική βάση. Σε καμία περίπτωση δεν αναφέρεται καταβολή νοσηλίων. Οι ασθενείς διέμεναν όλοι μαζί σε ενιαίο χώρο και κατά τη διάρκεια της νύχτας γίνονταν ιάσεις με την επίσκεψη ή όχι του εμφανιζόμενου σε όραμα αγίου Δημητρίου. Μετά την αποθεραπεία τους οι ασθενείς αποδίδονταν στους οικείους τους»(5).

Η ζωή και η μαρτυρία του αγίου θα αποτελέσουν για τους Θεσσαλονικείς φάρο. Θα τον λατρέψουν, θα εξυμνήσουν το έργο και την προσωπικότητά του, θα ταυτιστούν οι ίδιοι και η πόλη με τη μορφή του. Σύμφωνα με τους Χρήστου Π, Παπαδόπουλο Α, κ.α. (1996) «ο άγιος Δημήτριος αποβαίνει για τους Θεσσαλονικείς «ακριβής φρουρός», φύλαξ άυπνος, τείχος άσειστο κατά των βαρβάρων, φιλόπολις και κηδεμών, πολιούχος και προϊστάμενος»(6). Κατά τον Νικ. Χούμνο μάλιστα ο άγιος Δημήτριος είναι «το πρώτον και το έσχατον κόσμημα της Θεσσαλονίκης, η ιερά οδός ημών, ο λαμπρότατος στέφανος, ο άφθονος πλούτος, ο ακένωτος θησαυρός»(7).

Η λατρεία του και η ακτινοβολία του θα ξεπεράσουν τα σύνορα της πόλης. Θα επεκταθούν σ΄ όλη τη Μακεδονία. «Το ζωηρό ενδιαφέρον και η πίστη με την οποία οι χριστιανοί περιβάλλανε διαχρονικά τον άγιο τους τονίζεται από τον μεγάλο αριθμό και την ποικιλία των παραστάσεων, ιδιαίτερα στη Μακεδονία και σε περιοχές της, όπως η Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος»(8).

Τη λατρεία αυτή θα τη μεταλαμπαδεύουν αργότερα και στους γειτονικούς λαούς( σλαβικά φύλα, Χαζάρους, Βούλγαρους, Ρώσους), οι δύο αδερφοί Κωνσταντίνος – Κύριλλος και Μεθόδιος αλλά και οι μαθητές τους με το ιεραποστολικό τους έργο.

Το εσωτερικό της βασιλικής του αγίου Δημητρίου προ της πυρκαγιάς του 1017

Το κεντρικό κλίτος από του ιερού βήματος προς το νάρθηκα, αμέσως μετά την πυρκαγιά του 1917

Ο ναός του αγίου Δημητρίου όπως είναι σήμερα

Η διαμόρφωση της λατρείας του αγίου Δημητρίου και τα Δημήτρια ως τον 12ο αιώνα μ.Χ.

Σύμφωνα με τον Παπαευαγγέλου Π (1971) « Εις την αρχαία Ελλάδα εξ΄ άλλου αι ιεραποδημίαι είχον τριπλόν σκοπόν: δια να απαλλαγούν υπό ασθενείας τινός, δια να πληροφορηθούν το μέλλον του ή δια να βεβαιωθούν περί της εκβάσεως σπουδαίων ενεργειών των και δια να εξασφαλίσουν την έννοιαν θεότητος τινός προσφέροντες αυτή τιμάς και ευχαριστίας. Οι πρώτοι χριστιανοί ολίγην εδείκνυαν συμπάθειαν προς τας ιεραποδημίας εις ιερούς τόπους. Η τοπική ανασφάλεια κατά την περίοδον των διωγμών, η προσεχής αναμονή της επανόδου του Κυρίου και ο φόβος συγχύσεως τούτων προς τας αντιστοίχους ιεραποδημίας του εξωχριστιανικού κόσμου, δεν ηυνόουν την ανάληψιν ιεραποδημιών εις αναμνηστικούς τόπους. Το ενδιαφέρον των χριστιανών δια τους τόπους ένθα έζησεν ο Ιησούς ήρχισε να γίνεται ζωηρόν κυρίως από του τέλους του δευτέρου αιώνος. Ορισμένοι τόποι ανέπτυξαν ιδιαιτέρας «ευλογίας», π.χ. τα Ιεροσόλυμα, η Έφεσος, η Λιβύη (άγιος Μηνάς) και η Θεσσαλονίκη, όπου διενέμετο εις τους προσκυνητάς χώμα εκ του τάφου του Αγίου, ή έλαιον και βραδύτερον μύρον»(1).

Από τον Ευσέβιο της Αλεξανδρείας πληροφορούμαστε, ότι πολλοί χριστιανοί προσκυνητές κατά τον 4ο αι. πήγαιναν στους Αγίους Τόπους, για να ζητήσουν θεραπεία ή να βοήθεια και απερχόμενοι από τον τόπο του προσκυνήματος, λάμβαναν ως ενθύμιο χώμα, νερό, λάδι κ.λ.π. αγιασμένα.
Η λατρεία του αγίου Δημητρίου ανάγεται στο 4ο αι., την εποχή του Λεοντίου, ενώ σαν πολιούχος και προστάτης της πόλης εμφανίζεται τον 6ο αι., όταν αρχίζουν οι επιδρομές των Σλάβων. Οι χριστιανοί κάτοικοι θεωρούν θαυματοποιό το ιερό λείψανό του και πιστεύουν πως ο άγιος κατοικεί ανάμεσά τους. Τον θεωρούν πρότυπο αυτοθυσίας για την πατρίδα και σωτήρα της πόλης. Στη μορφή του αποτυπώνουν τις αρετές του ήρωα, του ιδανικού παλικαριού, του υπέρμαχου υπερασπιστή της πίστης και της πατρίδας. Στις κρίσιμες στιγμές της πόλης επεμβαίνει ο ίδιος για να την προστατέψει. Πότε περπατάει πάνω στη θάλασσα και σηκώνει τρικυμίες για να καταποντίσει τους εχθρικούς στόλους, πότε σαν στρατιώτης ή σαν καβαλάρης ανεβαίνει στα τείχη και τρέπει σε φυγή τους βάρβαρους. Σώζει την πόλη από κάθε καταστροφή και συγχρόνως προστατεύει τους κατοίκους από αρρώστιες, πείνα και λοιμούς. Οι Θεσσαλονικείς βλέπουν τον άγιο με τα μάτια τους, αλλά και οι ίδιοι οι εχθροί ομολογούν με τρόμο την παρουσία του αγίου Δημητρίου.

Οι θαυματουργικές ιδιότητές του ιερού λειψάνου του, το μύρο που αναβλύζει και η σωτηρία της πόλης από τους βάρβαρους Γότθους, Σλάβους, Αβάρους, Πέρσες, Βούλγαρους, Άραβες Σαρακηνούς, Νορμανδούς, Φράγκους…, που τριακόσια χρόνια λεηλατούν την πόλη, κάνουν πολλούς πιστούς, προσκυνητές του τάφου του. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Μάνος Ε (1948) « Έπειτα η Θεσσαλονίκη εσώθη μυριάκις εκ των δεινών κινδύνων, επιδρομών και πολιορκιών βαρβαρικών ορδών Γότθων, Ούνων, Αβάρων, Βλάχων, Σέρβων, Βουλγάρων και άλλων σλαβικών φυλών, δια της φανερωτάτης αυτοπροσώπου επεμβάσεως του Μυροβλήτου αγίου, όστις αναδείχθη πάτρων και σωτήρ αυτής»(2).

Όλα αυτά τα γεγονότα από τη μια τον μεταμορφώνουν από ευσεβή χριστιανό σε πολεμιστή και ύπατο, ενώ από την άλλη συνδέουν το όνομά του με την τύχη της πόλης. Η λατρεία των κατοίκων προς τον άγιο είχε διπλό χαρακτήρα: ενσάρκωνε το θρησκευτικό και το πατριωτικό αίσθημα. Τους μόχθους και τις κακουχίες, την παράδοση, τους μύθους, τα ήθη και τα έθιμα των Θεσσαλονικέων. Η Θεσσαλονίκη «είχε φύλακα άγρυπνον, τον υπερένδοξον προστάτην και υπέρμαχον αυτής, τον Μεγαλομάρτυρα άγιο Δημήτριο»(3).

«Άπειροι ήταν οι θησαυροί, τα ιερά σκεύη και κειμήλια όλα τα καλλιτεχνήματα στολίζοντα τον περίλαμπρον ναόν, ο οποίος και σήμερον ακόμη είναι μουσείον της βυζαντινής τέχνης»(4). Όλοι αυτοί οι θησαυροί που βρίσκονταν μέσα στο ναό ήταν τάματα, δηλαδή τεκμήρια της πίστης, της ευγνωμοσύνης και της ευλάβειας. Αποτελούσαν μια προσωπική σχέση του κάθε πιστού με τον άγιο, ενώ συγχρόνως μας δείχνουν τους κοινωνικούς θεσμούς τις ατομικές συνήθειες – ανάλογα με το τάμα – και τις πεποιθήσεις των κατοίκων. Καθοριστικός παράγοντας των ταμάτων ήταν όχι το υλικό κατασκευής, μα η πρόθεση γι αυτήν την ίδια τάξη προσφοράς. Τα τάματα αυτά πολλές φορές μετατρέπονταν σε δημόσιο λαϊκό πανηγύρι που γίνονταν κυρίως στη γιορτή του αγίου.

Η φήμη του αγίου ξεπερνάει τα κάστρα της πόλης και ξεχύνεται σε όλη την αυτοκρατορία. Συγχρόνως η ακτινοβολία της πόλης σαν εμπορικό και καλλιτεχνικό κέντρο επηρεάζει τους Σλαβικούς λαούς της Βαλκανικής. Με τους Κωνσταντίνο – Κύριλλο και Μεθόδιο ο κόσμος των Σλάβων μπαίνει στην οικογένεια των λαών της Ευρώπης, ενώ συγχρόνως η λατρεία του αγίου Δημητρίου θα εξαπλωθεί στη Σερβία, στη Βουλγαρία και στη Ρωσία(5). Σύμφωνα μάλιστα με τον Θεοχαρίδη Γ(1980) « Η λατρεία του δε θα μείνει τοπική, ως φύλακος και προστάτου της πατρίδος του Θεσσαλονίκης, αλλά θα επεκταθεί και πέραν της Μακεδονίας, εις τα Βαλκάνια, εις την Κωνσταντινούπολη και εις την Μ. Ασίαν μέχρι της Καππαδοκίας»(6).

Η λατρεία όμως του αγίου Δημητρίου δημιούργησε και ανταγωνισμούς μεταξύ των πόλεων του Ιλλυρικού Σίρμιου και της Θεσσαλονίκης, καθώς μνημονεύεται και στις δύο(7). Ο ανταγωνισμός των δύο πόλεων οφείλεται τόσο σε πολιτικούς όσο και θρησκευτικούς λόγους. Από τη μια μεριά ο Γαλέριος όταν ανέλαβε την διοίκηση του Αίμου, στην αρχή έκανε πρωτεύουσα της επαρχίας του το Σίρμιο, ενώ αργότερα τη Θεσσαλονίκη. Από την άλλη η Κωνσταντινούπολη στην προσπάθειά της να προσαρτήσει εκκλησιαστικά εδάφη του Ιλλυρικού και συγχρόνως να επιβάλλει το κύρος της σε θέματα ιδεολογικά και θρησκευτικά ενίσχυε τους ανταγωνισμούς. Επίσης, δεν πρέπει να θεωρηθεί τυχαία και η αντιπαράθεση μεταξύ μονομάχου Λυαίου από το Σίρμιο και του νεαρού Νέστορα από τη Θεσσαλονίκη, καθώς και η νίκη του Νέστορα, γεγονότα που καθρεπτίζουν την ανταγωνιστικότητα μεταξύ των δύο πόλεων.

Λεπτομέρεια από την κρύπτη του αγίου Δημητρίου

Η αγάπη που έτρεφαν οι Θεσσαλονικείς προς τον άγιο, η ευλάβεια και η λατρεία τους οδήγησε στην καθιέρωση γιορτής προς τιμήν του. Σύμφωνα με τον Κόλια Γ (1935) « Και η Θεσσαλονίκη… θα είχε την πανήγυρίν της κατά την ημέραν λατρείας του πολιούχου της, επειδή δε πολιούχος κατά πάσαν πιθανότητα ήσαν οι Κάβειροι, πρέπει να δεχθώμεν ότι τα Δημήτρια υποκατέστησαν τα Καβείρια»(8). Οι γιορτές αυτές αποτελούνταν από εκκλησιαστικές τελετές με θρησκευτικό περιεχόμενο και από λαϊκές με πνευματικό – αθλητικό, περιεχόμενο αλλά και εμπορικό χαρακτήρα. Τα πρώτα χρόνια η εμποροπανήγυρη γινόταν αρχικά στην περιοχή γύρω από τον ναό του αγίου Δημητρίου, ενώ αργότερα όταν η γιορτή απέκτησε μεγάλη φήμη και πλήθος Ελλήνων και ξένων με τα προϊόντα τους κατέλυαν στην πόλη, οι εμπορικές γιορτές πρέπει να μεταφέρθηκαν έξω από την πόλη. Ο Φαίδων Κουκουλές (1949) υποστηρίζει πως αυτό γινόταν από τη μια για να υπάρχει ο κατάλληλος χώρος για τα εμπορεύματα της έκθεσης και από την άλλη για λόγους ασφαλείας, γιατί κατά τις γιορτές αυτές μαζί με τους εμπόρους και τους ξένους, πολλές φορές έρχονταν και κατάσκοποι. Εξάλλου και ο κώδικας του Ιουστινιανού πρότεινε να γίνονται σε τόπους που θεωρούνται κατάλληλοι(9).

Από τον Ευσέβειο της Αλεξάνδρειας πληροφορούμαστε πως για να πάει κανείς στην εμποροπανήγυρη έπρεπε να έχει αρκετά χρήματα, ενώ κατά τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ πωλητών και αγοραστών γίνονταν όρκοι και φιλονικίες. Τις ημέρες αυτές της γιορτής η Θεσσαλονίκη άλλαζε όψη. Στις πλατείες της, στην αγορά της, στους δρόμους της, μπορούσε κανείς να συναντήσει κάθε λογής εμπόρους, Έλληνες και ξένους από την Ιταλία, Ισπανία, Ρωσία οι οποίοι έφερναν τα εμπορεύματά τους για να τα εκθέσουν.

Τα εμπορεύματα έφταναν στην πόλη τόσο με πλοία, από τους θαλάσσιους δρόμους, όσο και με καραβάνια από την ξηρά. Υφάσματα, γεωργικά και βιοτεχνικά προϊόντα, αντικείμενα μικροτεχνίας, είδη χαλκού, σιδήρου, μολύβδου μπορούσε να βρει ο κάθε επισκέπτης. «Άπειραι σκηναί μετάβαλον την πεδιάδα εις πόλιν. Το παν ηδύνατο να εύρεις εκεί και να θαυμάσεις», λέει χαρακτηριστικά ο Αδαμάντιος Αδαμαντίου (10). Κατά τον Tafel μάλιστα, «στα Δημήτρια μπορούσε κανείς να βρει ακόμα, ρώσικα δέρματα και αυτό το ρώσικο χαβιάρι»(11). Ο ιστορικός του εμπορίου της ανατολής W. Heyd γράφει: « Η Θεσσαλονίκη πάντοτε είχε τις πιο εκτεταμένες εμπορικές σχέσεις. Κτισμένη πάνω στην Εγνατία, στο μεγάλο δρόμο από το Δυρράχιο ως την Κωνσταντινούπολη ήταν η αρτηρία που τη διέσχιζε κάθε μέρα ένα πλήθος από ταξιδιώτες, επιπλέον πρόσφερε στα καράβια ένα απέραντο και ασφαλές λιμάνι… Πάντως σε καμιά εποχή του έτους η εμπορική κίνηση δεν ήταν τόσο έντονη όσο κατά την εμποροπανήγυρη του Οκτωβρίου, του πάτρωνος της πόλης. Αυτή την εποχή σχηματίζονταν, σαν από θαύμα, έξω από τις πύλες μια δεύτερη πόλη σε σειρές από απειράριθμα παραπήγματα…» (12).

Αξιόλογη πηγή για την εμποροπανήγυρη των Δημητρίων μα και για την οικονομική της ανάπτυξη αποτελεί ένας διάλογος του 12ου αι. που βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Βατικανού με τίτλο «Τιμαρίων ή περί των καθ΄ αυτών παθημάτων»(13). Ο διάλογος αυτός εξελίσσεται ανάμεσα στον σοφιστή Τιμαρίωνα και τον άρχοντα Κυδίωνα. Ο Τιμαρίων του διηγείται το ταξίδι του στη Θεσσαλονίκη, ενώ συγχρόνως μιλάει για τα «Δημήτρια», όπως ο ίδιος ονομάζει τις γιορτές που γίνονταν προς τιμή του αγίου Δημητρίου. Άλλες σημαντικές πηγές είναι το χειρ 49 της βιβλιοθήκης του επί τουρκοκρατίας ελληνικού Γυμνασίου Θεσσαλονίκης, του Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου (14ος΄ αι.) και το χειρ 788 της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Αθηνών που αφορά στους 11οςκαι 12ος αι.

Άγιος Δημήτριος (ψηφιδωτό 7ου αιώνα)

Παράλληλα με το εμπορικό πανηγύρι ο λαός έβρισκε και πολλές διασκεδάσεις. Σχοινοβάτες, γελωτοποιοί, τσαρλατάνοι, μίμοι, θεατρίνοι γύριζαν στις αγορές, στις πλατείες μα και στις συνοικίες διασκεδάζοντας τον κόσμο. Γυρολόγοι – κυρίως Αθίγγανοι – παρουσίαζαν στο πλήθος διάφορα ζώα όπως μαϊμούδες, ελέφαντες, φίδια, αρκούδες που εκτελούσαν διάφορα νούμερα και διασκέδαζαν τους θεατές, οι οποίοι κατέβαλαν τη σχετική αμοιβή. Τα ζώα μάλιστα τα οδηγούσαν ακόμα και μέσα στα καπηλειά. Πλανόδιοι μουσικοί ευχαριστούσαν το πλήθος με τους ήχους των μουσικών οργάνων τους. Άνθρωποι σκαρφαλωμένοι σε ξυλοπόδαρα περπατούσαν με γιγαντιαία βήματα πάνω από τα κεφάλια των περαστικών, ενώ συγχρόνως μιμούνταν φωνές ανθρώπων και ζώων. Μιμογράφοι της εποχής έφτιαχναν απλά σενάρια και τα εμπιστεύονταν σε ηθοποιούς, οι οποίοι πολλές φορές μάλιστα ανάλογα με το κέφι της στιγμής αυτοσχεδίαζαν. Τα θέματα τους ήταν παρμένα από τη ζωή των απλών ανθρώπων, των ευγενών ακόμα και του κλήρου. Με τη γλώσσα τους καυτηρίαζαν κλεψιές, ψέματα, απατεωνιές, ερωτικές ίντριγκες αλλά συγχρόνως καταπιάνονταν και με κοινωνικά θέματα. Στήνοντας μικρές σκηνές ή γυρίζοντας από γειτονιά σε γειτονιά πρόσφεραν στο λαό διασκέδαση, που στηρίζονταν από τη μια στο σατιρικό τους πνεύμα και την ελευθεροστομία κι από την άλλη στις εκφραστικές τους ικανότητες και σε επίκαιρα θέματα του ρεπερτορίου τους. Είναι οι πραγματικοί δραματουργοί του χριστιανισμού, όπου πνευματική γονιμότητα και ελευθερία της ηθικής – ειδικά στις περιόδους των γιορτών – συναντιούνται κάτω από το πνεύμα της ελληνικής διαύγειας και της χριστιανικής πίστης και δίνουν μια θεατρική ευφορία. Οι λαϊκοί αυτοί θεατρίνοι κάνουν την είσοδό τους και στην εκκλησία και μας δίνουν τα περίφημα λειτουργικά δράματα.

Την εποχή των Δημητρίων μπορούσε κανείς να παρακολουθήσει και αρχαία κλασικά έργα: « μη μόνον εκ των ζώντων ερανιζώμεθα την του αγαθού μάθησιν, αλλά και νεκροίς ομιλούντες, δι΄ υπαιρίσεως εκείνης, την κατ΄ αρετήν ζωήν προσεπικτόμεθα»(14). Επίσης, αγαπητό είδος στο λαό ήταν τα «άκτα»: παραστάσεις διαμάχης ανάμεσα στο βασιλιά και το λαό, που με απαράμιλλο τρόπο εξέφραζαν την ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη.
Μέσα σ΄ αυτήν την ατμόσφαιρα δεν έλειπαν βέβαια οι παντομίμες, οι χορευτικές φιγούρες και οι τραγουδιστές που με τα τραγούδια τους εξέφραζαν τους καημούς και τους πόθους του λαού. Είχαν λοιπόν την ευκαιρία τόσο οι Θεσσαλονικείς, όσο και οι άλλοι επισκέπτες να κλείνουν εμπορικές συμφωνίες και συγχρόνως να βρίσκουν διάφορες διασκεδάσεις.

Κατά την Μεταλλινού Α (1942) «Περίφημος υπήρξε η πανήγυρις του αγίου Δημητρίου εις άπασαν την Ανατολήν και ήτις εγένετο κατά το δεύτερο δεκαήμερον του Οκτωβρίου παρά την «Χρυσήν Πύλην» Βαρδαρίου εις το δυτικόν άκρον της πόλεως και διήρκει πολλάς ημέρας»(15). Τη Θεσσαλονίκη όμως δεν την επισκέπτονταν μόνο έμποροι και ταξιδιώτες. Τις ημέρες αυτές της γιορτής του αγίου Δημητρίου έφθαναν στην πόλη και πολλοί ευσεβείς χριστιανοί, οι οποίοι πήγαιναν και προσκυνούσαν το ιερό λείψανό του που ήταν μια «ακένωτος πηγή θείων μύρων». Το μύρο του αγίου Δημητρίου σύμφωνα με τις παραδόσεις είχε θαυματουργικές ιδιότητες, Έτσι οι ευλαβείς προσκυνητές που έφθαναν από τα διάφορα μέρη έπαιρναν μαζί τους σε ειδικά φιαλίδια – τα λεγόμενα κουτρούβια του μύρο του αγίου για να πάνε στους δικούς τους, ενώ συγχρόνως αφιέρωναν στον τάφο του πλήθος ιερά σκεύη, κειμήλια και καλλιτεχνήματα.

Ψηφιδωτό από το εσωτερικό του αγίου Δημητρίου

Ο Βακάρος Δ ( 1980) μας πληροφορεί: «΄Αξιον ιδιαιτέρας προσοχής δια την ροήν του μύρου είναι αι πληροφορίαι του Νικηφόρου Γρηγορά και του Συμεώνος Θεσσαλονίκης περί της ρίψεως του σώματος του μάρτυρος εις τον πυθμένα ενός φρέατος. Αλλά η πονηριά αυτή τελικώς εστράφη εναντίον του, διότι εκ των πυθμένων του φρέατος ήρχισαν να αναβλύζουν ρείθρα μύρων, τα οποία αρδεύουν ολόκληρον την γην και τίποτε δεν είναι δυνατόν να τα ανακόψη»(16). Ενώ σύμφωνα με τον Σωτηρίου Γ. «Το Άγιον μύρον που ανάβλυζε από τον τάφο του Αγίου Δημητρίου εμφανίστηκε από τον 9ο αιώνα και μετά»(17).

Σύμφωνα με τον Μπακιρτζή Χ (1997) «Το μύρον θεωρείται ότι εμφανίστηκε στη λατρεία του πολιούχου της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 10ου αι., επειδή ο άγιος Δημήτριος αναφέρεται ως μυροβλύτης από τον Ιωάννη Καμινιάτη. Ανάμεσα στο 904 και 1040 αναφέρει και τη μυροβλυσία ο Ιωάννης Σκυλίτσης. Είναι γνωστό ότι το μύρον εμφανίζεται να αναβλύζει από τα λείψανα των αγίων με πλατιά λαϊκή απήχηση και πολιτική στήριξη μετά την Εικονομαχία»(18). Ο Κουκουλές Φ (1950) μας πληροφορεί πως «στη χριστιανική πίστη υπάρχουν αρκετοί άγιοι και αγίες μυροβλύτες «ιερό πάντων όμως τον πολιούχον της Θεσσαλονίκης Δημήτριον, τον κατ΄ εξοχήν Μυροβλήτην»(19).

Ο κόσμος που βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη την εποχή αυτή έπαιρνε μέρος στις μεγαλόπρεπες θρησκευτικές τελετές και στις εκκλησιαστικές πομπές, ιδιαίτερα την ημέρα που γιόρταζε ο άγιος. Η λιτανεία, οι ωραίες μελωδίες, τα φώτα των λαμπάδων, η παρουσία του Αρχιεπισκόπου και του αυτοκράτορα, οι άρχοντες της πόλης και το πλήθος των κληρικών έδιναν ιδιαίτερη λάμψη και λαμπρότητα στην πόλη, ενώ το πλήθος κόσμου που ακολουθούσε την πομπή και την όλη θρησκευτική λειτουργία διακατέχονταν από έντονα θρησκευτικά συναισθήματα.

Η γιορτή του αγίου Δημητρίου που διαρκούσε πολλές ημέρες προκάλεσε το θαυμασμό ολόκληρης της αυτοκρατορίας για τον πλούτο της και το μέγεθός της. Δίκαια η Θεσσαλονίκη γίνεται συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και χαρακτηρίζεται «μεγαλούπολη και πολυπληθέστατη πόλη». Σύμφωνα με τον Μάνο Ε (1948) «Κατά την εορτή των Δημητρίων, η οποία άρχιζε στις 20 Οκτωβρίου και τελείωνε την πρώτη Δευτέρα μετά την γιορτή του αγίου, στη Θεσσαλονίκη συνέρεαν παντοδαποί και πολυάριθμοι και καθιστούσαν την πόλη επίκαιρο σημείον της διασταρώσεως διεθνών χερσαίων και θαλασσίων οδών»( 20).

Οι εκθέτες οι οποίοι συμμετείχαν όφειλαν όμως να τηρούν κάποιους κανόνες. Σύμφωνα με το νόμο του Ανδρόνικου του Β΄, ο οποίος εκδόθηκε το 1306, τα καταστήματα παρέμειναν κλειστά από «9ης ώρας του Σαββάτου μέχρι της 9ης ώρας της Κυριακής, καθώς και κατά τας εορτάσιμας ημέρας»(21). Η εμποροπανήγυρις ήταν χωρισμένη κατά επαγγέλματα. Στους λιθόστρωτους δρόμους, που έσφυζαν από ζωή κατά τη διάρκεια της ημέρας, τη νύχτα έκλειναν οι πόρτες για λόγους ασφαλείας.

Πέραν όμως των εμπόρων, κατά τη περίοδο των Δημητρίων η Θεσσαλονίκη γνώριζε και ιδιαίτερη πνευματική άνθιση. Ρήτορες, φιλόσοφοι, λόγιοι, καλλιτέχνες έφταναν από πολλά μέρη του κόσμου. Συζητήσεις φιλοσοφικές και θεολογικές γίνονταν δημόσια μεταξύ Θεσσαλονικέων και ξένων λογίων. Διαλέξεις δίνονταν στις στοές, θεατρικές παραστάσεις μαγνήτιζαν ντόπιους και επισκέπτες. Η μεγάλη γιορτή των Δημητρίων κατά τον 14ο αι. μετατρέπει τη Θεσσαλονίκη σε κέντρο της αναγέννησης του ελληνισμού. Επίσης, οι οργανώσεις όπως αυτή των «Αβραμιτών», δημιουργούσαν κατά τον Νικηφόρο Χούμνο, τον εκ Κωνσταντινουπόλεως (ΙΓ΄- ΙΔ΄ αι) ευκαιρίες για δράσεις φιλανθρωπίας(22 ).

Τέλος, υπάρχουν και άλλες γραπτές μαρτυρίες οι οποίες συνηγορούν ότι η γιορτή των Καβείρων με την πάροδο των χρόνων και καθώς η εκκλησιά που είχε δημιουργήσει ο Απ. Παύλος μεγάλωσε και εδραιώθηκε, παραγκωνίστηκε και αντικαταστάθηκε από αυτήν των Δημητρίων. Κατά με τον Μπακιρτζή Χ (1997) « Η λατρεία του αγίου Δημητρίου αναπτύχθηκε στη Θεσσαλονίκη αντικαθιστώντας αρχαιότερη λατρεία του Καβείρου. Η λατρεία του αγίου γνώρισε στα παλαιοχριστιανικά χρόνια μία συνεχώς αυξανόμενη διάδοση μέσω ενός σταδιακά αναπτυσσόμενου προσκυνήματος»(23). Ενώ σύμφωνα με τον Θεοχαρίδη Γ (1980) «η λατρεία του αγίου Δημητρίου πρέπει να παρηγκώνισε κάποιαν ειδωλατρικήν λατρεία εκεί, των Καβείρων…»(24). Επίσης, μας πληροφορεί και για την τοποθεσία τους, «στα βυζαντινά χρόνια, ο χώρος της σημερινής Σταυρούπολης και δυτικότερα είναι ακριβώς το μέρος όπου ετελούντο τα Δημήτρια»(25). Ενώ, κατά τον Νεχαμά Ι (1997) «οι πανηγύρεις, προπάντων η πανήγυρις του αγίου Δημητρίου, που γίνεται κοντά στη Χρυσή Πύλη (Πύλη του Βαρδάρη), κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου, είναι ξακουστές σ΄ ολόλκληρον τον μεσογειακόν κόσμον»(26).

Στο σημείο αυτό θωρούμε σκόπιμο να τονίσουμε ότι η Θεσσαλονίκη ήταν μια πολυπολιτισμική πόλη όχι μόνο την περίοδο των Δημητρίων. Ήδη από τα ρωμαϊκά χρόνια στην πόλη υπήρχαν πολυάριθμοι ισραηλίτες, Ρωμαίοι έμποροι, Ιλλυρικοθρακιώτες και φυσικά Έλληνες. Την πολυπολιτισμική αυτή ατμόσφαιρα την διατήρησε και στην βυζαντινή εποχή. Η Κοσμοπολίτικη αυτή φυσιογνωμία της έδινε τη φήμη της μεγαλούπολης και της επέτρεπε τη διακίνηση νέων ιδεών και αντιλήψεων, μακριά από τη στενή επίβλεψη του παλατιού.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι εκτός του αγίου Δημητρίου και του Νέστορα, μαρτύρησαν επί Γαλερίου και άλλοι μάρτυρες του Χριστιανισμού, όπως: η Αγάπη, η Ανυσία, η Ειρήνη, η Ματρώνα, η Χιόνη, ο Αλέξανδρος, ο διάκονος Αγαθόπους, ο Δομίνιος, ο Θεόδουλος, ο Λούπος, ο Πουρίων, ο Φλωρέντιος(27).

Εξαιρετικά σπάνια φωτογραφία – Το μαρτύριο του αγίου Δημητρίου χειρ Γεωργίου Κορτεζά – 2ο μισό του 16ου αιώνα, μουσείο Μπενάκη

Οφείλουμε να επισημάνουμε ότι κατά την περίοδο της Εικονομαχίας, ένα σπουδαίο ιστορικό γεγονός έλαβε χώρα στη Μακεδονία και συγκεκριμένα στη Χαλκιδική. Ιδρύεται στο Άγιον όρος η μοναχική Πολιτεία. Εκείνη την εποχή, στη χερσόνησο του Άθω κατέφυγαν και πολλοί καταδιωκόμενοι ειδωλολάτρες, για να ζήσουν εκεί ανενόχλητοι ζωή ερημίτη. Όταν λύθηκε το θέμα της Εικονομαχίας το οποίο τραυμάτισε την αυτοκρατορία για 120 χρόνια και συγκεκριμένα το 843 μ.Χ., εμφανίζονται ξαφνικά για πρώτη φορά αντιπρόσωποι Αθωνίτες στη σύνοδο της αυτοκράτειρας Θεοδώρας, που αναστήλωσε τις εικόνες. Αργότερα, κάποιες ομάδες ερημιτών συμφώνησαν να ιδρύσουν κεντρικό ναό και να αναγνωρίσουν ως προϊστάμενό τους (Γέροντα), έναν ερημίτη. Αυτή την χαλαρή περίοδο της οργάνωσης διαδέχτηκε η περίοδος των αυστηρά οργανωμένων μοναστηριών. Στα 963 κτίζεται το πρώτο μοναστήρι, η Μ. Λαύρα του αγίου Αθανασίου.

Όταν αυτοκράτορας έγινε ο Ιωάννης Τσιμισκής, θέλησε να τακτοποιήσει τις διαφωνίες που υπήρχαν μεταξύ των ερημιτών του Όρους και των μοναχών που πλαισίωναν τη μονή της Μ. Λαύρας. Έτσι, το 972, σε μεγάλη συνάθροιση όλων των Γερόντων στις Καρυές συντάχθηκε ο «Τράγος», το πρώτο Τυπικό, ο πρώτος δηλ. καταστατικός χάρτης του Όρους.

Οι σχέσεις που ανέπτυξε το Άγιον Όρος με τη Θεσσαλονίκη διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της πόλης. Σπουδαίες προσωπικότητες της Θεσσαλονίκης στο πέρασμα των χρόνων, οι οποίες σηματοδότησαν την πορεία της πόλης, έζησαν στη χερσόνησο του Άθω και επηρεάστηκαν από τις αρχές και τις αξίες της μοναστικής ζωής. Ο Παπαδόπουλος Α (1989) σημειώνει χαρακτηριστικά: «Κατά τον Καβάσιλα η υπεροχή της Θεσσαλονίκης οφείλεται στο γεγονός ότι σ΄ αυτήν την πόλη ασκεί μεγάλη επίδραση το Άγιον Όρος που συνεχώς ρίχνει τις πνευματικές του ακτίνες πάνω της»(28).

Βιβλιογραφία (πρώτου κειμένου)

1.Λέτσας Α.(1961) «Ιστορία της Θεσσαλονίκης», τομ. Α΄, εκδ. Αλκυών, Θεσσαλονίκη.

2.Μακαρονάς Χ.Ι.(1948)  «Από τας οργανώσεις των νέων της αρχαίας Θεσσαλονίκης», ανάτυπο από την ¨Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής», Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη.

3.Παράσογλου Γ (1997) «Δημήτριος ο ποικιλότροπος και πολυώνυμος Άγιος», Α.Π.Θ., σελ.17,21,22, Θεσσαλονίκη. ( λόγος που εκφωνήθηκε στις 26/10/1997).

4.Χατζηαντωνίου Φ. (1996), «Παραστάσεις της Θεσσαλονίκης στις βατοπεδινές τοιχογραφίες του Αγίου Όρους», περιοδικό ενενήντα επτά, τ.5, σελ. 8, Οκτώβριος 1996, Οργανισμός πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη.

5.Μπακιρτζής  Χ (1997) « Αγίου Δημητρίου θαύματα. Οι συλλογές Αρχιεπισκόπου Ιωάννου και ανωνύμου – Ο βίος, τα θαύματα και η Θεσσαλονίκη του Αγίου Δημητρίου», σελ 368-369, εκδ. Άγρα, Αθήνα.

  1. Χρήστου Π, Παπαδόπουλος  Α κ.α. (1996) «Το Αγιολόγιον της Θεσσαλονίκης», Κέντρο Αγιολογικών Μελετών, σελ.206 – 207, εκδ. Ι.Μ. Αγ. Θεοδώρας.

7.Γεννάδιος (Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης), Λόγος εκφωνηθείς κατά τα εγκαίνια του ιερού ναού αγίου Δημητρίου την26ην Οκτωβρίου 1948, περιοδ. «Γρηγόριος Παλαμάς», τευχ.30/1948, σελ 237.

  1. «Ο άγιος Δημήτριος στην τέχνη του Αγίου Όρους», σελ.48, εκδ. Αγιορείτικη Εστία, 2005, Θεσσαλονίκη.

Βιβλιογραφία (δεύτερου κειμένου

1.Παπαευαγγέλου  Π (1971)  «Βυζαντινόν φιαλίδιον εκ του τάφου του Αγίου Δημητρίου  Θεσσαλονίκης»,  σελ.11,12,13, Θεσσαλονίκη.

2.Μάνος Ε (1948) « Τα Δημήτρια» , περδ. «Γρηγόριος Παλαμάς», τευχ. 30/1948, σελ. 224, Θεσσαλονίκη.

3.Αδαμαντίου Α (1914), «  Η Βυζαντινή Θεσσαλονίκη – ιστορία – κοινωνικός βίος – τέχνη», σελ. 11, Αθήνα.

4.Όπως 3, σελ. 56.

  1. Ηλιάδου Δ (1957) «Ο Άγιος Δημήτριος και οι Σλάβοι» ανάτυπον εκ των πεπραγμένων του Θ΄ Διεθνούς Βυζαντινολογικού Συνεδρίου, τομ. Γ΄, Αθήνα.
  2. Θεοχαρίδης Γ (1980) « Ιστορία της Μακεδονίας κατά τους μέσους χρόνους (285 – 1354)», σελ. 81, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη.

7.Α) Θεοχαρίδης Γ «Σίρμιον ή Θεσσαλονίκη» – δημοσίευμα της ΕΜΣ. Β) Κωνσταντακοπούλου  Α (1984) «Ιστορική γεωγραφία της Μακεδονίας» (4ος -6ος αιώνας), σελ. 64-73 Γιάννενα. Γ) Αμαντος Κ (1963) «Ιστορικά του Βυζαντινού κράτους», τομ. Α΄, σελ. 162-67, εκδ. Γ΄, Αθήνα.

  1. Κόλιας Γ (1935) « Η Προβυζαντινή Θεσσαλονίκη και η στάση του 390» σελ. 30 -31, Αθήνα.

9.Κουκουλές Φ (1949) «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός», τομ. Γ΄, σελ. 270 -281, Αθήνα.

  1. Όπως 3, σελ.11-12.
  2. Tafel Τ «De Thessalonica ejusque agno Berlin», σελ. 228- 229, 1839.
  3. Βακαλόπουλος Α (1983) «Ιστορία της Θεσσαλονίκης» σελ. 100, Θεσσαλονίκη.
  4. Τιμαρίων: «Ellisen Analekten der Mittel – uhd Neugriechi Literatur».
  5. «Περί υποκρίσεως λόγος», 136, σελ.374.
  6. Μεταλλινού Α (1942) «Στοιχειώδης Ιστορία της Θεσσαλονίκης από κτίσεως αυτής 315 π.Χ. – 1912», σελ. 33, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη.
  7. Βακάρος Δ.(1980) «Ο Άγιος Δημήτριος εν τοις εγκωμιασικοίς λόγοις και ομιλίας», Ανάτυπον εκ του περιοδικού «Γρηγόριος Παλαμάς» 63(1980), τ. 679, σελ. 11, Θεσσαλονίκη.
  8. Σωτηρίου Γ. «Αγίασμα, εν Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαιδεία», τομ. Α΄, σελ.216, Αθήνα.

18.Μπακιρτζής Χ (1997) « Αγίου Δημητρίου θαύματα. Οι συλλογές Αρχιεπισκόπου Ιωάννου και ανωνύμου – Ο βίος, τα θαύματα και η Θεσσαλονίκη του Αγίου Δημητρίου», σελ 511-513, εκδ. «Άγρα, Αθήνα.

19.Κουκουλές Φ (1950) «Θεσσαλονίκης Ευσταθίου, Τα λαογραφικά», σελ. 2, εκδ. ΕΜΣ, Αθήνα.

  1. Όπως 2, σελ230.
  2. Όπως 2 σελ.231.
  3. Όπως 2, σελ. 232.
  4. Μπακιρτζής Χ (1997) « Αγίου Δημητρίου θαύματα. Οι συλλογές Αρχιεπισκόπου Ιωάννου και ανωνύμου – Ο βίος, τα θαύματα και η Θεσσαλονίκη του Αγίου Δημητρίου», εκδ. Άγρα, Αθήνα.
  5. Όπως 6 σελ.80

25.Θεοχαρίδης Π, περδ. «Δημότης», τευχ.5/1993, σελ. 25

  1. Νεχαμά Ι (1997) «Θεσσαλονίκη η περιπόθητη πόλη», μετφ. Τομανάς Β., εκδ. Νησίδες, σελ59, Θεσσαλονίκη.
  2. Όπως 6 σελ. 38
  3. «Χριστιανική Θεσσαλονίκη, Παλαιολόγειος εποχή», Επιστημονικό Συμπόσιο 29-31/10/1987, Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, αυτοτελείς εκδόσεις αρ. 3, ΚΒ΄ Δημήτρια, Θεσσαλονίκη.

 

*Ο Βαγγέλης Λαδόπουλος, είναι συγγραφέας και μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Βορείου ΕΛΒΕ Ελλάδος (ΕΛΒΕ). Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Τέλειωσε το Γυμνάσιο και στη συνέχεια σπούδασε Παιδαγωγικές Επιστήμες. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην εκπαίδευση στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και εργάστηκε είκοσι οχτώ έτη ως εκπαιδευτικός. Συνεργάστηκε με τη Γενική Γραμματεία Εκπαίδευσης Ενηλίκων (Γ.Γ.Ε.Ε.) διδάσκοντας σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Έγραψε άρθρα, κυρίως εκπαιδευτικού περιεχομένου, τα οποία δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες και περιοδικά, και το 1989 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο του (δοκίμιο) με τον τίτλο «Δημήτρια, ένας θεσμός μέσα στο χρόνο» (εκδ. Βάνιας), από όπου προέρχεται το παραπάνω κείμενο.

Δημήτρια, ένας θεσμός μέσα στο χρόνο

Βιβλία του μπορείτε να δείτε εδώ: https://bit.ly/3dYHvYc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

23:5928/11

“Πήρε φωτιά” το διαδίκτυο κατά τη χθεσινή Black Friday Ελλάδα ,Επιχειρήσεις

23:4528/11

Πέρασε ο Ολυμπιακός από το “Κλεάνθης Βικελίδης” Αθλητισμός

23:3028/11

Παραδόθηκε στις φλόγες κατοικία στη Μελιβοία (ΦΩΤΟ – VIDEO) Ελλάδα ,Θέματα GR Times

23:1528/11

Σε ομηρία τρεις Έλληνες ναυτικοί από πειρατές στη Νιγηρία Ελλάδα ,Ναυτιλία ,Σημαντικά

23:0028/11

Κορωνοϊός: Στο νοσοκομείο “Ευαγγελισμός” νοσηλεύεται ο Γ. Πλακιωτάκης Ελλάδα ,Κορωνοϊός ,Πολιτική

22:4528/11

Μ. Βρετανία – Κορωνοϊός: Υψηλός και πάλι ο αριθμός των νέων κρουσμάτων Διεθνή ,Κορωνοϊός

22:3028/11

Θεσσαλονίκη: Οπαδικό επεισόδιο στις 40 εκκλησιές Β.Ελλάδα ,Ελλάδα ,Θέματα GR Times

22:1528/11

Τουρκία – Κορωνοϊός: Ρεκόρ θανάτων σήμερα στη γειτονική χώρα Διεθνή ,Κορωνοϊός

22:0028/11

Μητσοτάκης: Η βόλτα στην Αριστοτέλους και η επίσκεψη σε γνωστό ζαχαροπλαστείο (ΦΩΤΟ) Παραπολιτικά

21:4528/11

Αιθιοπία: Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε την παύση των συγκρούσεων Διεθνή

21:3028/11

Ν. Σύψας: Παράταση του lockdown μέχρι τις 21 Δεκεμβρίου Ελλάδα ,Κορωνοϊός ,Σημαντικά

21:1528/11

Ιταλία – Κορωνοϊός: Μείωση στα κρούσματα και τους θανάτους Διεθνή ,Κορωνοϊός

21:0028/11

Μαμάτσειο: Εργαζόμενοι ζωγραφίζουν χριστουγεννιάτικα δέντρα στις στολές τους (ΦΩΤΟ) Β.Ελλάδα ,Ελλάδα ,Κορωνοϊός

20:4528/11

Ελλάδα: Γυναίκα 102 ετών νίκησε τον κορωνοϊό και πήρε εξιτήριο Ελλάδα ,Κορωνοϊός

20:3028/11

Δήμος Αθηναίων: Επιχείρηση αντι-γκράφιτι στις γειτονιές της πόλης Δήμοι ,Ελλάδα ,Τοπική Αυτοδιοίκηση

20:1528/11

Ηλ. Μόσιαλος: Τι είναι τα εμβόλια mRNA για τον κορωνοϊό Ελλάδα ,Επιστήμη ,Κορωνοϊός

20:0028/11

Αθήνα: Έφοδος της ΕΛΑΣ σε παράνομους οίκους ανοχής στην Ομόνοια Ελλάδα ,Κορωνοϊός

19:4528/11

Ν. Μηταράκης: Η προσωρινή δομή στο Μαυροβούνι δεν είναι Μόρια Ελλάδα ,Πολιτική

19:3028/11

ΗΠΑ – Κορωνοϊός: Έσπασε το φράγμα των 13 εκ. κρουσμάτων Διεθνή ,Κορωνοϊός

19:1528/11

Γαλλία: Ποινή φυλάκισης 1,5 χρόνου στον 19χρονο που απείλησε καθηγητή Διεθνή

19:0028/11

Μαραντόνα: Ξεκινά έρευνα για τα αίτια του θανάτου του Αθλητισμός

18:5728/11

Θεσ/νίκη – Κορωνοϊός: Διατηρεί τα σκήπτρα στον αριθμό των κρουσμάτων Β.Ελλάδα ,Ελλάδα ,Θεσσαλονίκη

18:4528/11

Η διοίκηση του ΓΝ Πέλλας διαψεύδει τα πέρι “διαλογής” ασθενών Β.Ελλάδα ,Ελλάδα ,Κορωνοϊός

18:3028/11

Κορωνοϊός: «Μαύρο» Σάββατο με ρεκόρ στον αριθμό θανάτων Ελλάδα ,Κορωνοϊός ,Σημαντικά

18:1528/11

Βολές Δένδια κατά Γερμανίας για την παροχή όπλων στην Τουρκία Πολιτική

18:0028/11

Θεσσαλονίκη: Εργαστήρι κάνναβης στο κέντρο (ΦΩΤΟ) Θεσσαλονίκη ,Κοινωνία

17:5528/11

Μ. Βρετανία – Κορωνοϊός: Άμεσα η έγκριση για το εμβόλιο των Pfizer/BioNTech Διεθνή ,Κορωνοϊός

17:4528/11

Εξιχνίαση κλοπών σε Κιλκίς και Πέλλα Β.Ελλάδα ,Κοινωνία

17:3028/11

Έκρυβε ηρωίνη στον λεβιέ αυτοκινήτου! Β.Ελλάδα ,Κοινωνία

17:2728/11

Σε επιφυλακή η Περιφέρεια Θεσσαλίας λόγω επιδείνωσης του καιρού Ελλάδα ,Κοινωνία ,Περιφέρειες

17:1528/11

Κορωνοϊός: Έφυγε από τη ζωή 54χρονος μουσικός Β.Ελλάδα ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

17:0028/11

Καλαφάτης: Με μάσκα η Τουρκία δεν αλλάζει την πραγματικότητα (VIDEO) Κορωνοϊός ,Πολιτική

16:4528/11

Lockdown: Πόσα πρόστιμα έπεσαν χτες από την ΕΛΑΣ Κοινωνία ,Κορωνοϊός

16:3128/11

Κ. Μητσοτάκης: “Πρώτος εγώ και η οικογένειά μου θα κάνουμε το εμβόλιο” Β.Ελλάδα ,Ελλάδα ,Θεσσαλονίκη

16:3028/11

Συνεχίζονται οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στον κόμβο Μακρύγιαλου (ΦΩΤΟ) Β.Ελλάδα ,Θέματα GR Times

16:1528/11

Εβερτον – Λιντς με παράδοση… 30 ετών χωρίς νίκη! Αθλητισμός

16:1328/11

Με τον διπλασιασμό της Έβερτον και τα λίγα γκολ στο «Χόθορνς» Αθλητισμός

16:0028/11

Καβάλα: Νεκρή ανασύρθηκε ηλικιωμένη από τη θάλασσα Β.Ελλάδα ,Ελλάδα

15:4528/11

ΣΥΡΙΖΑ: Επικοινωνιακό σόου Μητσοτάκη στη Θεσσαλονίκη Κορωνοϊός ,Πολιτική

15:3428/11

Κορωνοϊός: «Έφυγαν» ακόμη τρεις γιατροί – Συγκλονίζει το μήνυμα συναδέλφου τους Ελλάδα ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

15:3028/11

Ώρα να… ξεσπάσουν οι «πολίτες» Αθλητισμός

15:1528/11

Χρυσοχοΐδης από Πάτρα: Γιορτάζουμε τον Αγ. Ανδρέα χωρίς συναναστροφές Ελλάδα ,Κορωνοϊός ,Πολιτική

15:0028/11

Ηράκλειο: Νεκρή 59χρονη από κορωνοϊό – Δεν είχε υποκείμενα νοσήματα Ελλάδα ,Κορωνοϊός

14:4528/11

Ο Αρης, ο Ολυμπιακός και το μπαράζ του ’80! Αθλητισμός

14:3028/11

Μητσοτάκης: Χριστούγεννα με την οικογένειά μας ή έστω μία ακόμη συγγενική Ελλάδα ,Κορωνοϊός ,Πολιτική

14:2628/11

Ζέρβας σε Μητσοτάκη: Να μείνουν κλειστά τα σχολεία μέχρι τα Χριστούγεννα (VIDEO) Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

14:1528/11

Καιρός: Έκτακτο δελτίο επιδείνωσης από την ΕΜΥ Ελλάδα

14:0028/11

Ζέρβας – Τζιτζικώστας: Προσεκτικά η άρση του lockdown – Τι συζήτησαν με Μητ... Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Πολιτική

13:4528/11

Sani Resort: Κορυφαίο «πράσινο» ξενοδοχειακό συγκρότημα στον κόσμο (VIDEO) Ελλάδα

13:3028/11

Σομαλία: Βομβιστής-καμικάζι σκότωσε επτά ανθρώπους σε εστιατόριο Διεθνή

13:1528/11

Σταϊκούρας: Πιθανή παράταση υποβολής αιτήσεων στην Επιστρεπτέα 4 Ελλάδα ,Οικονομία ,Πολιτική

13:0028/11

Γώγος: Πριν τις 14 Δεκεμβρίου είναι δύσκολο να ανοίξει κάτι Ελλάδα ,Κορωνοϊός

12:4528/11

Υπευθυνότητα Άρθρα

12:4328/11

Ο Μητσοτάκης έκανε τους δημοσιογράφους… να τρέχουν Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

12:3028/11

Θεσσαλονίκη-Lockdοwn: Μεγάλος συνωστισμός σε λαϊκή αγορά (ΦΩΤΟ + VIDEO) Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

12:1528/11

Γερμανία: Επιθυμία Ζεεχόφερ για επανέναρξη απελάσεων στη Συρία Διεθνή

12:0028/11

Στο ΥΜΑΘ ο Κυριάκος Μητσοτάκης (ΦΩΤΟ + VIDEO) Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

11:4528/11

Μαύρο Σάββατο με έξι νεκρούς από κορωνοϊό Ελλάδα ,Κορωνοϊός

11:2928/11

Οδηγοί ταξί: Αναστέλλεται η στάση εργασίας – Θα συναντηθούν με Μητσοτάκη Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

11:1528/11

Κορωνοϊός: Μεγαλώνει η μακάβρια λίστα – Άλλοι τρεις νεκροί στο Βόλο Ελλάδα ,Κορωνοϊός

11:0028/11

Θεσσαλονίκη: Μεγάλη κινητοποίηση οδηγών ταξί (ΦΩΤΟ-VIDEO) Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός

10:4528/11

Σαρηγιάννης για lockdown: Στις 21 Δεκεμβρίου πιο ασφαλές το άνοιγμα των καταστημάτων Ελλάδα ,Κορωνοϊός

10:3028/11

Συναγερμός στο Βόλο: 66χρονος με κορωνοϊό το έσκασε από το νοσοκομείο Ελλάδα ,Κορωνοϊός

10:1528/11

Θεσσαλονίκη: Στο ΕΚΑΒ ο Κυριάκος Μητσοτάκης (ΦΩΤΟ + VIDEO) Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός ,Πολιτική

10:0028/11

Δ. Καλαμαριάς: Διαδικτυακό πρόγραμμα γυμναστικής Αθλητισμός ,Δήμοι

09:4528/11

Στην Πάτρα σήμερα ο Μ. Χρυσοχοΐδης Πολιτική

09:3028/11

Τρόφιμα και διατροφικές επιλογές: Οδηγός για συνήθειες «φιλικές» προς το περιβάλλον Health-Fitness ,Επιστήμη ,Περιβάλλον

09:2728/11

Στο Ιπποκράτειο ο Κ. Μητσοτάκης: «Απαραίτητο να κάνουμε όλοι το εμβόλιο, θα είναι δωρεάν» Θεσσαλονίκη ,Κορωνοϊός ,Πολιτική

09:1528/11

Η μαγεία των παραμυθιών μέσα από τον «Τεμπελάκο» και «Το τραγούδι της Θάλασσας» Β.Ελλάδα ,Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη

09:0028/11

Ολιγόωρη απόδραση στον Κίσσαβο (ΦΩΤΟ) Αθλητισμός ,Κοινωνία ,Περιβάλλον

08:4528/11

Μπίλιας: Αναβάθμιση της οδικής σύνδεσης Θεσσαλονίκης – Σιθωνίας Β.Ελλάδα ,Θέματα GR Times ,Οικονομία

08:4428/11

Θεσσαλονίκη: Φωτιά σε ΙΧ στον οικισμό Ρομά «Αγία Σοφία» Θεσσαλονίκη

08:3028/11

Νέα Εθελοντική Αιμοδοσία στη Χ.Α.Ν.Θ. Θέματα GR Times ,Θεσσαλονίκη ,Υγεία

08:2328/11

Πέτσας: Πριν τις γιορτές ανοίγει η οικονομία – Δεν εξετάζεται υποχρεωτικός εμβολι... Ελλάδα ,Κορωνοϊός ,Πολιτική

08:1528/11

Γιαούρτι: Ποια είναι η διατροφική αξία και τα οφέλη του στην υγεία; Health-Fitness ,Θέματα GR Times ,Υγεία

08:0528/11

Στάση εργασίας και πορεία από τους οδηγούς ταξί σήμερα στη Θεσ/νίκη Θεσσαλονίκη

08:0028/11

O καιρός σήμερα, Σάββατο Ελλάδα ,Θεσσαλονίκη ,Σημαντικά

07:5028/11

Στη Θεσσαλονίκη σήμερα ο Κ. Μητσοτάκης Θεσσαλονίκη ,Πολιτική

ΕΠΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ
ΕΠΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ