Έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής: Η Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου και η Περιφορά του Επιταφίου

Έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής: Η Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου και η Περιφορά του Επιταφίου

Ημέρα απόλυτου πένθους η σημερινή για την Χριστιανοσύνη, η μέρα που γίνεται η κορύφωση του Θείου Δράματος, όπου κορυφώνονται τα Πάθη του Χριστού και γίνεται η σταύρωσή Του το ξημέρωμα της ίδιας μέρας. Φέτος, η περιφορά του Επιταφίου δεν θα πραγματοποιηθεί στα σοκάκια των νησιών, ούτε στους δρόμους των πόλεων, δεν θα μπει μέσα στη θάλασσα όπως αναβιώνει το έθιμο στην Ύδρα και την Τήνο.

Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Μεγάλη Παρασκευή σήμερα και όλη μέρα οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Παραδοσιακά απαγορεύεται πάσα εργασία, γίνεται αυστηρότατη νηστεία και απαγορεύεται και η κατάποση του λαδιού.

Μέχρι λίγο πριν τις 11.00 το πρωί τελείται η λειτουργία των Μεγάλων Ωρών όπου οι γυναίκες μοιρολογούν και κλαίνε για τον Χριστό ενώ άλλοι προσκυνούν και αποτείνουν φόρο τιμής στον σταυρωθέντα Χριστό. Απ’ τα ξημερώματα τις ίδιας μέρας ετοιμάζεται ο Επιτάφιος και τελείται ολονυχτία στις περισσότερες εκκλησίες της Ελλάδας. Αρχικά ψάλλονται οι Μεγάλες Ώρες, που περιέχουν ψαλμούς, τροπάρια, Αποστόλους, Ευαγγέλια και Ευχές.

Στη συνέχεια ψάλλεται ο Εσπερινός της Μεγάλης Παρασκευής και γίνεται η Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου. Ακολούθως, τοποθετείται στο Ιερό Κουβούκλιο ένα ύφασμα πάνω στο οποίο έχει κεντηθεί ή ζωγραφιστεί ο Χριστός, νεκρός. Το ύφασμα αυτό λέγεται Επιτάφιος. Το βράδυ ψάλλεται ο Όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου και η υμνολογία είναι σχετική με την ταφή του Χριστού από τους Ιωσήφ και Νικόδημο και την κάθοδο της ψυχής Του στα σκοτεινά βασίλεια του Άδη.

Κατά τη διάρκεια της Ακολουθίας ψάλλονται σε τρεις στάσεις (μέρη) τα Εγκώμια, μικρά τροπάρια πολύ αγαπητά στο λαό, με τα πιο γνωστά να είναι «Η ζωή εν τάφω…», «Άξιον εστί μεγαλύνειν…», «Αι γενεαί πάσαι…» και «Ω γλυκύ μου Έαρ…».

Στη συνέχεια γίνεται η Περιφορά του Επιταφίου, εκτός του ναού και στα όρια της Ενορίας.

Υπενθυμίζεται, ότι φέτος, λόγω της ιδιόμορφης κατάστασης, η Ιερά Ακολουθία του Επιταφίου ξεκινάει στις 18.00, ωστόσο κάθε ενοριακός ναός ακολουθεί διαφορετικά ωράρια, οπότε καλό είναι να επικοινωνείτε με την εκκλησία ώστε να ενημερώνεστε σχετικά. Η δε Λιτάνευση του Επιταφίου θα πραγματοποιηθεί μόνο πέριξ των ιερών ναών, δίχως τον σχηματισμό πομπής από τους πιστούς.

Φωτογραφία αρχείου (φωτ. Ντ.Χ.)

Τα έθιμα

Στην Ύδρα, η περιφορά του Επιταφίου μέσα στη θάλασσα, αποτελεί από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα στο πανέμορφο νησί του Αργοσαρωνικού, η οποία γίνεται με μεγάλη κατάνυξη το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, στα Καμίνια.

Πρόκειται για ένα έθιμο το οποίο πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στα Καμίνια το 1923, και έκτοτε επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο (σ.σ. όχι όμως φέτος).

Για την ιστορία, ξεκίνησε από τους σφουγγαράδες των Καμινίων, των οποίων τα καΐκια τους αναχωρούσαν μετά την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως και επέστρεφαν κοντά στην ημέρα της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.

Στον οικισμό της Ύδρας, μετά την Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών της Αποκαθηλώσεως, οι καμπάνες των ενοριών σημαίνουν πένθιμα, με πρώτη τη Μεγάλη Καμπάνα του Μοναστηριού και ακολουθούν οι καμπάνες των υπολοίπων ενοριών, της Αγίας Βαρβάρας, της Υπαπαντής και του Αγίου Δημητρίου.

Υπό κανονικές συνθήκες, όλοι οι Επιτάφιοι συγκεντρώνονται στη μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου, στην πλατεία Π. Κουντουριώτη στο λιμάνι, και ακολουθεί η Περιφορά των Επιταφίων μέσα από τα πλακόστρωτα δρομάκια του νησιού.

Στη Σαντορίνη και συγκεκριμένα στον Πύργο – παλιά πρωτεύουσα της Σαντορίνης- ο οποίος βρίσκεται στην ενδοχώρα και είναι χτισμένος στο ψηλότερο σημείο, στην πλαγιά του Προφήτη Ηλία, από νωρίς το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, τα παιδιά τοποθετούν σε ταράτσες, μπαλκόνια, δρόμους, αλλά και στα τείχη του μεσαιωνικού κάστρου «τενεκεδάκια», δηλαδή αυτοσχέδια λυχνάρια που καίνε παραφινέλαιο.

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, μετά την Αποκαθήλωση, αρχίζει η νεκρική πομπή του Ιησού Χριστού στα σοκάκια του χωριού. Πριν την περιφορά του Επιταφίου ανάβουν τα «τενεκεδάκια» δημιουργώντας μια συναρπαστική εικόνα και μια μοναδική ατμόσφαιρα!

Στην Τήνο, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, η παράδοση είναι, πως οι έξι Επιτάφιοι από όλες τις ενορίες, στολισμένοι περίτεχνα με βιολέτες («μαντιές»), συγκεντρώνονται στην εξέδρα της παραλίας, στο λιμάνι, όπου ψάλλονται τα Εγκώμια.

Στη συνέχεια, ο Επιτάφιος του ενοριακού ναού Αγίου Νικολάου με τον εφημέριό του, ακολουθούμενος από πλήθος κόσμου, κατευθύνεται προς την παραθαλάσσια περιοχή Καλάμια (ή «Σπιτάλια»), οδηγείται μέσα στη θάλασσα και πραγματοποιείται δέηση υπέρ των ναυτικών και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ των πνιγέντων.

Ο ξυλόγλυπτος Επιτάφιος της Παναγίας, που είναι ο πιο μεγαλόπρεπος, μετά τη συνάντηση των Επιταφίων στο λιμάνι, επιστρέφει στην εκκλησία, όπου κρατείται ψηλά μπροστά από την είσοδο, για να περάσουν όλοι οι πιστοί από κάτω.

Στη Σκιάθο, σε όλη την ακολουθία της Μεγάλης Εβδομάδας και της Ανάστασης, τηρείται το Αγιορείτικο τελετουργικό. Πάντα, υπό κανονικές συνθήκες, η Ακολουθία του Επιταφίου ξεκινά στη 1 μετά τα μεσάνυχτα, ενώ η περιφορά του γίνεται στις 3 τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου.

Η λιτανεία περνάει από τα καλντερίμια της Χώρας, ένας ντελάλης, ο «προεξάρχοντας», απαγγέλλει δυνατά τους θρηνητικούς ψαλμούς, ενώ οι ψάλτες και οι πιστοί ακολουθούν ψάλλοντας. Επιστρέφοντας στην εκκλησία περίπου στις 05.30 το πρωί, ο κόσμος στέκεται μπροστά στην κλειστή της πόρτα για την αναπαράσταση της Καθόδου του Κυρίου στον Άδη. «Άρατε Πύλας!» φωνάζει ο πρωτοπρεσβύτερος και σπρώχνει δυνατά την πόρτα.

Στη Σκόπελο, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, η περιφορά των Επιταφίων στα ασβεστωμένα δρομάκια της Χώρας δημιουργούν μία ιδιαίτερα κατανυκτική ατμόσφαιρα.

Υπό κανονικές συνθήκες, η περιφορά ξεκινάει από την εκκλησία του Χριστού (η εκκλησία που είναι πάνω από τον «Πλάτανο»), συναντάει τον Επιτάφιο των Τριών Ιεραρχών, συνεχίζουν για την Παναγία Παπαμελετίου φτάνοντας στην Παναγία Φανερωμένη, όπου όλοι οι Επιτάφιοι κατεβαίνουν στον παραλιακό δρόμο της Χώρας, επιστρέφοντας στη συνέχεια ο καθένας στην ενορία του.

Ο Επιτάφιος της Παναγίας Φανερωμένης, κατά την επιστροφή του, περνάει και από τις εκκλησίες των Τριών Ιεραρχών και της Παναγίας Παπαμελετίου.

Στη Ζάκυνθο, το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής ψάλλεται η Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και ακολούθως η Αποκαθήλωση. Στις 14.00 ξεκινάει από το ναό του Αγίου Νικολάου του Μώλου, στην πλατεία Σολωμού, η Λιτανεία του Εσταυρωμένου και μαζί λιτανεύεται και η εικόνα της Παναγίας του Πάθους (Mater Dolorosa).

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται η Ακολουθία του Επιταφίου, όχι όμως και η λιτάνευση. Σύμφωνα μ’ ένα παλιό έθιμο, στο μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων, η Ακολουθία γίνεται ξημερώματα Μεγάλου Σαββάτου, στις 2.00 το πρωί ενώ στις 4.00 π.μ. γίνεται η έξοδος του χρυσωμένου και ξυλόγλυπτου Επιταφίου.

Δείτε τις ειδήσεις από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο στο GRTimes.gr

Ακολουθήστε το GRTimes στο Google News και ενημερωθείτε πριν από όλους

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ